Tarihimizden

Bekir Karayel

Bulgaristan'ın bir köyünden Ankara'nın matbaalarına uzanan Bekir Karayel, 1945'te parti saflarına katıldı ve doksan iki yıllık ömrünün sonuna kadar orada kaldı. Elli bir kez gözaltına alındı, hapis yattı, sürgüne gönderildi.

Bekir Amca
Doğum tarihi
23 Mart 1920
Doğum yeri
Varna / Provadi / Türkarnavutlar
Ölüm tarihi
18 Haziran 2012
Ölüm yeri
Ankara
Mezarı
Ankara / Karşıyaka Mezarlığı

Bekir Amca

İster işçi sınıfı mücadelesiyle ister edebiyatımızla biraz ilgilenmiş herkes büyük şairlerimiz Ahmet Arif'in ya da Enver Gökçe'nin adını bilir. Oysa ikisinin de TKP Ankara İl (o dönemki adıyla Vilayet) Komitesi'nde kime bağlı çalıştığı pek bilinmez. Komitenin sekreteri Bekir Karayel'di. 2000'li yıllarda İlerici Gençler Derneği (İGD) bürosuna gençlerle sohbete geldiğinde o sırada radyoda okunan Ahmet Arif şiirine kulak kabartıp “Ah be Ahmet” diye gözleri dolan Bekir Karayel. Gençleri her hafta sonu ihmal etmeden elinde bir poşet meyve ile ziyaret eden “Bekir Amca”.

Partinin alçakgönüllü emektarlarından Bekir Karayel 23 Mart 1920'de, Varna'ya bağlı Provadi ilçesinin Türkarnavutlar köyünde doğdu. Köyün adı sonradan Belogradets oldu. Ailesi yoksuldu. [1]

Bekir okumaya düşkün bir çocuktu. Köyünde dört yıllık Türkçe ilkokulun ardından Bulgarca eğitim veren ortaokulu bitirdi. İkisinden de pekiyi dereceyle çıktı. Daha on dördünü doldurmamışken Varna'da bir otelde iki ay kâtiplik yaptı. İşinden memnun kaldılar, maaşını artırıp kalmasını istediler. Kabul etmedi. Okuluna döndü. [1]

Hayatını matbaa belirledi. Önce eniştesinin matbaasında ücret almadan çırak olarak çalıştı, sonra Gece Sanat Okulları'nın matbaa bölümüne yazıldı. Burada hem komünist düşünceyle hem de Esperanto ile tanıştı, dizgi kasalarının başında, kendisi gibi işçilerin arasında. [1][2]

Bulgaristan'daki baskı rejimi onu ülkesinden etti. Türkiye'ye geldi. [2][3]

Bir sonbahar, Ankara

1945'te Ankara Ziraat Enstitüsü'nün matbaasında çalışıyordu. Ankara Matbaa Teknisyenleri Sendikası'na üyeydi; sendikanın spor kulübüne sekreter seçildi. [1]

Partiye aynı yılın sonbaharında üye oldu. Hangi gün olduğunu yıllar sonra hatırlamıyordu; ekim ya da kasım ayıydı. Türkiye Sosyalist Emekçi ve Köylü Partisi'nin (TSEKP) Ankara bürosuna gidip gelirken buranın aynı zamanda yasadışı parti çalışması yürüttüğünü öğrendi ve saflara katıldı. Yirmi beş yaşındaydı. [1]

O günden sonra altmış yedi yıl boyunca bir daha ayrılmadı.

1951

1951'de partiye yönelik büyük tutuklama dalgası başladığında Karayel Ankara Vilayet Komitesi üyesiydi. Gözaltına alındı ve komite üyesi olarak yargılandı. Altı yıl hapis, iki yıl da Develi'de sürgün cezası aldı. [1]

Cezasını önce Harbiye'de, sonra Güvercinlik'te çekti. Güvercinlik'te Mehmet Bozışık ile aynı koğuşu paylaştı. Biri Varna'dan gelmiş matbaa işçisi, öteki Kavala'dan gelmiş tütün işçisi. İkisi de ömrünü aynı davaya verdi, ikisi de yıllarını aynı koğuşlarda geçirdi. [1]

Ömrü boyunca elli bir kez gözaltına alındı. [2][3]

Parti çalışması içinde Zeki Baştımar, Mehmet Bozışık, Ruhi Su, Sıdıka Su, Ahmet Arif ve Enver Gökçe ile aynı saflarda yürüdü. [6]

Altmış yedi yaşında bir sözlük

Karayel Türkiye'de Esperanto hareketinin önemli temsilcilerindendi. [3] Bulgaristan'da tanıştığı Esperanto'ya ilgisi Türkiye'de de devam etti. 1987'de Ankara'da, kendi olanaklarıyla bir sözlük yayımladı: Esperanto-Türkçe Sözlük / Esperanta-Turka Vortaro. İki yüz yirmi dört sayfa. Yayınevi yok; kitabın künyesinde yayıncı olarak kendi adı yazıyor. Altmış yedi yaşındaydı. Bir nüshası bugün Almanya'daki Aalen Esperanto Kütüphanesi'nin raflarında duruyor. [7]

Satranç tutkusu

Ömrü boyunca süren tutkularından biri satrançtı. İyi bir satranç oyuncusuydu. 23-26 Temmuz 2010 tarihlerinde onur konuğu olarak katıldığı üçüncü İlerici Gençlik yaz kampında neredeyse tüm gençleri devirip turnuva ikinciliğini alacak kadar. 

Son yıllar

Cezaevinden çıktıktan sonra da partiden kopmadı. Tasfiye girişimine karşı durdu, yeniden kuruluş çalışmalarında yer aldı. 1920 TKP'nin kuruluşunda en ön saflardaydı. [2][4]

Mart 2007'de Ankara'da Mustafa Suphi Kültür Merkezi'nin açılışında konuştu. Seksen yedi yaşındaydı. [5]

Toplumcu Kurtuluş Partisi'nin kuruluş toplantılarına katıldı. Partinin yasal kuruluş dilekçesinde de imzası vardı.

18 Haziran 2012

Nisan 2012 başında evine dönerken uğradığı bir kaza sonucu beyin kanaması geçirdi. Uzun hastane yatışları ve ameliyatlardan sonra evine gönderildi. [2]

17 Haziran 2012 Pazar gecesi saat 23.00 sularında evinde fenalaştı. Ankara Numune Hastanesi'ne kaldırıldı. 18 Haziran Pazartesi günü saat 00.30'u biraz geçe, geçirdiği kalp krizi sonucu, parti kurulduktan 4 ay sonra, aramızdan ayrıldı. Doksan iki yaşındaydı. [2][4]

Parti bayrağına sarılan tabutu hastaneden genel merkeze getirildi. Buradaki törenin ardından Karşıyaka Mezarlığı'na götürüldü. Yüzlerce kişi uğurladı - genci yaşlısı, kadını erkeği. Doksan iki yıl yaşadı. Altmış yedisini parti saflarında geçirdi. Cenazesinde İsmail Kaplan, onun partiyi yasal olarak kurulmuş görmeyi çok istediğini söyledi. [4][6]

Kaynaklar

[1] "Gelenekten Geleceğe Bekir Karayel", Ürün Sosyalist Dergi söyleşisi, 1 Mayıs 2000.
[2] "Engin çınarımız Bekir Karayel'i kaybettik", tkp.org, 18 Haziran 2012.
[3] "Asırlık Komünist Karayel Toprağa Verildi", bianet, 20 Haziran 2012.
[4] "Bekir Karayel Yoldaşı sonsuzluğa uğurladık", tkp.org, 19 Haziran 2012.
[5] "Mustafa Suphi Kültür Merkezi açılışı", Ürün Sosyalist Dergi, 12 Nisan 2007.
[6] "Bekir Karayel (siyasetçi)", Vikipedi.
[7] Bekir Karayel, Esperanto-Türkçe Sözlük / Esperanta-Turka Vortaro, Ankara: Bekir Karayel, 1987, 224 s. Aalen Esperanto Kütüphanesi katalog kaydı, yer numarası E 394.35 KAR.

Fotoğraflar

33 görsel